Europa bouwt zijn eigen internet.
Dit is waarom.
ASML investeert €1,3 miljard in Europese AI. De EU trekt €422 miljard uit voor digitale onafhankelijkheid. Amsterdam wil in 2035 volledig digitaal autonoom zijn. Dit is geen wensdroom — het is beleid, met budget. Europa is klaar met afhankelijkheid van de USA.
De wake-up call die Europa nodig had
Op 12 juni 2026 schakelde de Amerikaanse overheid Fable 5 en Mythos 5 uit voor honderden miljoenen gebruikers wereldwijd. Twee van de krachtigste AI modellen ter wereld — van de ene op de andere dag onbereikbaar. Niet vanwege een technisch probleem. Vanwege een politiek conflict tussen een AI bedrijf en het Pentagon.
Het was de eerste keer dat een westerse overheid de "kill switch" gebruikte op een commercieel AI product. Fortune beschreef het als het moment waarop de wereld besefte dat de USA niet alleen toegang heeft tot je data, maar ook de stekker kan trekken uit de technologie waar je op vertrouwt.
Maar de beweging richting Europese digitale onafhankelijkheid begon al eerder. De shutdown versnelde iets dat al in gang was gezet.
Voormalig Frans premier Édouard Philippe zei het treffend: "AI is nu kritieke infrastructuur, net zo essentieel als elektriciteit of het internet. Infrastructuur die door anderen wordt gecontroleerd, is infrastructuur die anderen kunnen uitschakelen." De Franse presidentskandidaat Bruno Retailleau vulde aan: "Een natie die afhankelijk is van anderen voor haar technologie, is een natie die van de ene op de andere dag kan worden losgekoppeld."
De Europese Commissie onder Ursula von der Leyen trok dezelfde conclusie: "We kunnen het ons niet veroorloven om afhankelijk te zijn van anderen voor de technologieën die onze ziekenhuizen draaiende houden, onze energienetten stabiel houden en onze diensten beveiligen."
Dat zijn geen holle woorden. Het Europees Parlement verving Google al door Qwant, de Franse privacyvriendelijke zoekmachine. Duitsland, Frankrijk en Nederland zijn bezig Microsoft uit hun publieke sector te verwijderen. De EU is niet meer alleen aan het praten — ze is aan het bouwen.
Het EU Tech Sovereignty Package: €422 miljard voor digitale onafhankelijkheid
Op 3 juni 2026 presenteerde de Europese Commissie het European Technological Sovereignty Package — het meest ambitieuze digitale investeringsplan in de geschiedenis van de EU. Vier pijlers, één doel: Europa moet zelf de technologie bezitten, bouwen en controleren die het nodig heeft.
Pijler 1: Chips Act 2.0
De opvolger van de eerste Chips Act. Doel: Europese productiecapaciteit opbouwen voor de nieuwste generatie halfgeleiders. De USA en China investeren honderden miljarden in chipfabrieken — Europa kan niet achterblijven. Niet als het zelf AI wil draaien, eigen datacenters wil vullen en niet afhankelijk wil zijn van Taiwanese fabrieken of Amerikaanse exportregels.
Pijler 2: Cloud and AI Development Act (CADA)
Het meest concrete onderdeel: de datacenter capaciteit van de EU moet binnen vijf tot zeven jaar verdrievoudigen. Eén Europees beleidskader voor cloud en AI, zodat bedrijven niet met 27 verschillende regelgevingen te maken krijgen. De EU heeft nu slechts een fractie van de cloudcapaciteit van de USA — CADA moet dat gat dichten.
Pijler 3: Open Source Strategie
Investering in open source alternatieven, startups en vaardigheden. Open source is de hoeksteen van Europese digitale soevereiniteit: als de broncode open is, kan niemand de stekker eruit trekken. Mistral AI — Europa's belangrijkste AI bedrijf — is niet toevallig open source.
Pijler 4: Energiedigitalisering
Soevereine AI modellen specifiek voor de Europese energiesector. AI die draait op Europese servers, getraind op Europese data, onder Europese wetgeving. Energienetten zijn kritieke infrastructuur — die kun je niet laten afhangen van een Amerikaans bedrijf dat morgen gesanctioneerd kan worden.
Hoeveel van jouw website draait op Amerikaanse servers?
Onze scanner detecteert automatisch welke externe diensten je website laadt. Google Analytics, Cloudflare, Meta Pixel, Google Fonts — alles wat bezoekersdata naar de USA stuurt. Scan je website en ontdek waar je staat.
Mistral AI: Europa's antwoord op OpenAI
Als er één bedrijf bewijst dat Europa serieuze AI kan bouwen, is het Mistral AI. Frans, open source en gebouwd volgens Europese standaarden. Met inmiddels zo'n €7 miljard aan investeringen en een waardering van €20 miljard is Mistral het snelst groeiende AI bedrijf van Europa.
Is Mistral zo groot als OpenAI of Google? Nee. OpenAI wordt gewaardeerd op €852 miljard, Anthropic op €380 miljard. Mistral is een fractie daarvan. Maar het is reëel, het groeit hard en het biedt iets wat geen enkel Amerikaans AI bedrijf biedt: onafhankelijkheid van de Amerikaanse overheid.
Mistral's modellen zijn open source. Dat betekent dat bedrijven, overheden en onderzoekers ze kunnen draaien op hun eigen servers, onder hun eigen wetgeving, zonder dat de USA de stekker eruit kan trekken. Toen Fable 5 werd uitgeschakeld, bleven Mistral's modellen gewoon draaien. Dat is het verschil tussen afhankelijkheid en soevereiniteit.
ASML: Nederland maakt de machines die de chips maken
In september 2025 investeerde ASML €1,3 miljard in Mistral AI. Een opvallende stap voor een bedrijf dat normaal gesproken intern bouwt in plaats van extern investeert. De reden: ASML wil geavanceerde AI inzetten voor zijn eigen chipproductiesystemen, en wil dat die AI Europees is.
ASML is niet zomaar een Nederlands bedrijf. Het is 's werelds enige fabrikant van extreme ultraviolet lithografie machines — de apparaten waarmee de meest geavanceerde chips ter wereld worden gemaakt. Zonder ASML geen geavanceerde chips van TSMC, Samsung of Intel. Nederland maakt letterlijk de machines die de machines maken.
Die positie geeft Nederland een unieke stem in het mondiale technologiedebat. ASML koos ervoor om die stem te gebruiken voor Europese AI. Het citaat uit hun investering: "Als Europa wil leiden in mensgerichte, verantwoorde AI, moet het ook de modellen, data en infrastructuur bezitten die aan de basis van die technologie staan."
De combinatie van ASML's hardware positie en Mistral's software capaciteit creëert iets wat Europa tot nu toe miste: een begin van een eigen AI waardeketen. Van de machine die de chip maakt, tot het AI model dat erop draait. Europees. We lezen het uitgebreider in ons artikel over AI schrijfhulpen, waar Mistral als Europees alternatief aan bod komt.
Nederland loopt voorop — en Amsterdam zet de toon
Nederland is niet alleen het land van ASML. Het is ook een van de oprichters van de European Digital Infrastructure Consortium (EDIC) — samen met Frankrijk, Duitsland en Italië. Het doel: soevereine Europese digitale infrastructuur bouwen die niet afhankelijk is van niet-Europese technologie.
Solvinity en DigiD: 16 miljoen Nederlanders, bijna Amerikaans
In november 2025 probeerde het Amerikaanse bedrijf Kyndryl om Solvinity over te nemen — het platform achter DigiD, het digitale identiteitssysteem dat vrijwel alle 16 miljoen Nederlanders dagelijks gebruiken. Technologie experts, journalisten en wetenschappers kwamen in actie. De zorgen waren concreet: onder de CLOUD Act zou de Amerikaanse overheid inzage kunnen eisen in DigiD data. In mei 2026 blokkeerde de Nederlandse overheid de overname. Het was een close call — en een bewijs dat de Nederlandse overheid het risico van Amerikaanse afhankelijkheid serieus neemt.
Amsterdam's 10 jarenplan: volledig digitaal autonoom in 2035
In januari 2026 publiceerde Amsterdam zijn Multiyear Digital Autonomy Strategy — een plan om de stad volledig digitaal onafhankelijk te maken van grote niet-Europese techbedrijven. Het plan loopt van 2026 tot 2035 en kost ongeveer €4,6 miljoen per jaar.
Drie fases: pilotprogramma's en systeeminventarisatie (2026-2027), opbouwen naar 30% autonomie (tot 2031) en volledige digitale autonomie (tot 2035). Negen jaar. Dat is hoe lang een grote gemeente inschat nodig te hebben om van Amerikaanse technologie af te komen.
De VNG — de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, die 90% van alle Nederlandse gemeenten vertegenwoordigt — identificeerde drie concrete risico's van Amerikaanse technologie afhankelijkheid:
- Continuïteit: "De USA kan diensten afsluiten."
- Veiligheid: "De USA heeft het recht om inzage in data te krijgen."
- Keuzevrijheid: "Gemeenten kunnen hun leverancier niet meer verlaten."
Dit zijn geen meningen van activisten of techbloggers. Dit is de officiële positie van het overgrote deel van de Nederlandse gemeenten. Als Amsterdam negen jaar en miljoenen euro's nodig heeft om los te komen van Amerikaanse technologie, wat betekent dat dan voor het MKB dat nog niet eens is begonnen?
Wat je als ondernemer vandaag al kunt doen
Je hoeft niet te wachten op de EU. Er zijn nu al volwassen Europese alternatieven voor de meest gebruikte Amerikaanse diensten. Hier de vier stappen die je vandaag kunt zetten.
Europese e-mail
Proton Mail (Zwitserland) biedt end-to-end versleutelde zakelijke e-mail. Zelfs Proton kan je berichten niet lezen — laat staan de Amerikaanse overheid. Een compleet ecosysteem met kalender, cloud opslag en VPN. Vergelijkbaar met Microsoft 365, maar dan onder Europese wetgeving.
Self-hosted analytics
Matomo is het open source alternatief voor Google Analytics. Je draait het op je eigen server, bezoekersdata verlaat Europa niet en wordt niet gedeeld met derden. Geen cookiebanner nodig, geen data naar Google. Meer hierover in ons artikel over Google Analytics alternatieven.
Europese hosting
Je website hoeft niet op AWS, Google Cloud of Azure te draaien. Er zijn uitstekende Europese hostingpartijen met servers in Nederland en Duitsland. Onze eigen servers staan in Europa, onder Europese wetgeving. Geen CLOUD Act, geen Amerikaanse jurisdictie.
Europese AI
Mistral biedt open source AI modellen die je zelf kunt hosten of via Europese API's kunt gebruiken. Kleiner dan ChatGPT, maar onafhankelijk van de Amerikaanse overheid en gebouwd volgens Europese standaarden. Lees meer over Europese AI schrijfhulpen.
Voor de complete gids — inclusief fonts, CDN's, captcha's en projectmanagement — lees ons uitgebreide artikel: Amerikaanse diensten vervangen.
De kritiek: waarom Europa nog niet klaar is
Het zou oneerlijk zijn om alleen het positieve verhaal te vertellen. Europa bouwt, maar het is nog lang niet af. En er zijn serieuze vragen over de uitvoering.
Slechts 10% krijgt strenge eisen
Max von Thun van het Open Markets Institute Europe wijst erop dat onder CADA slechts zo'n 10% van de cloud contracten het strengste beschermingsniveau krijgt, waar Amerikaanse big tech zou worden uitgesloten. De overige 90% blijft grotendeels open voor dezelfde partijen als nu. Econoom Cristina Caffarra noemde het pakket "erg zwak" — de Commissie zou de sterkere mechanismen hebben afgezwakt onder druk uit Washington.
Het handhavingsprobleem
CADA delegeert de handhaving naar individuele lidstaten. Dat is hetzelfde probleem als bij de AVG: Ierland huisvest de Europese hoofdkantoren van Apple, Google en Meta, en is berucht traag met handhaving. Als elk land zijn eigen tempo bepaalt, ontstaat een lappendeken waar bedrijven de zwakste schakel opzoeken. Europa kent dit probleem al — en CADA lost het niet op.
Kopiëren is geen soevereiniteit
Von Thun maakt een dieper punt: "Digitale soevereiniteit gaat niet alleen over wie je technologie bezit of controleert. Het gaat ook over een onafhankelijke visie op hoe die technologie wordt ontworpen, ontwikkeld en ingezet." Met andere woorden: als Europa dezelfde surveillancemodellen bouwt als Silicon Valley, maar dan met Europese servers, is dat geen soevereiniteit — dat is een kopie. Europa moet een eigen visie ontwikkelen, niet alleen een eigen infrastructuur.
Maar: de richting is juist
De kritiek is terecht. Maar dat doet niets af aan het feit dat Europa twee jaar geleden nog niet eens een serieus plan had. Nu is er €422 miljard begroot, een Chips Act 2.0 aangekondigd, een EDIC opgericht, en bouwen steden als Amsterdam aan concrete transitieplannen. Het is niet genoeg, het is niet snel genoeg, en de handhaving is zwak. Maar het is een begin dat er twee jaar geleden niet was. En elk Europees bedrijf dat nu al overstapt op Europese diensten, loopt voor op het beleid — niet erachteraan.
Veelgestelde vragen
Wil je weten waar jouw website staat?
Onze gratis <a href="/website-scanner">website scanner</a> laat in 30 seconden zien welke Amerikaanse diensten je website laadt. Wil je daarna overstappen? Wij helpen je met Europese hosting, privacy vriendelijke analytics en een website die niet afhankelijk is van de USA.