Kennisbank

De USA haalde Fable offline.
Van de ene op de andere dag.

Op 12 juni 2026 om 17:21 uur Eastern Time ontving Anthropic een bevel van de Amerikaanse overheid: schakel Fable 5 en Mythos 5 uit. Voor iedereen. Wereldwijd. Honderden miljoenen gebruikers verloren van de ene op de andere dag toegang tot hun AI tool. Niet vanwege een beveiligingslek. Vanwege een politiek conflict over autonome wapens.

Februari 2026: het Pentagon, Anthropic en OpenAI

Om te begrijpen waarom Fable 5 werd uitgeschakeld, moet je vier maanden terug in de tijd. Naar februari 2026, toen het Pentagon AI bedrijven benaderde voor gebruik in geclassificeerde militaire systemen.

Anthropic — het bedrijf achter Claude, Fable en Mythos — weigerde twee dingen: hun AI mocht niet worden ingezet voor autonome wapensystemen en niet voor massasurveillance van Amerikaanse burgers. Geen totale weigering. Ze wilden samenwerken met Defensie, maar met grenzen.

De reactie van de Trump regering was onmiddellijk. Alle federale overheidsdiensten kregen het bevel om te stoppen met Anthropic's AI tools. Defensieminister Pete Hegseth bestempelde Anthropic als een "supply chain risk" — een label dat normaal alleen wordt gebruikt voor bedrijven die banden hebben met buitenlandse vijanden.

Diezelfde dag tekende OpenAI een deal met het Pentagon. CNN merkte op: "It's not clear what is different about OpenAI's deal with the Pentagon versus what Anthropic wanted." De voorwaarden leken vrijwel identiek. Het verschil was niet wat de bedrijven aanboden. Het verschil was dat OpenAI meewerkte en Anthropic onderhandelde.

De kern: Twee AI bedrijven. Vrijwel dezelfde voorwaarden. Het bedrijf dat meewerkte werd beloond met een Pentagon contract. Het bedrijf dat grenzen stelde werd bestempeld als veiligheidsrisico. Dit was geen technische beslissing. Dit was politiek.

12 juni 2026: Fable 5 uitgeschakeld voor de hele wereld

Vier maanden na het Pentagon conflict ontving Anthropic op 12 juni 2026 om 17:21 uur ET een exportcontrolebevel van de Amerikaanse overheid. De opdracht: schakel alle toegang tot Fable 5 en Mythos 5 uit voor elke buitenlandse gebruiker, waar ook ter wereld, inclusief buitenlandse werknemers van Anthropic zelf.

Geen overgangsperiode. Geen voorwaarschuwing. Geen technische details. Het resultaat: Anthropic moest Fable 5 en Mythos 5 wereldwijd uitschakelen om aan het bevel te voldoen. Honderden miljoenen gebruikers verloren van de ene op de andere dag toegang.

Het officiële excuus

De reden die de overheid opgaf: ze zouden een methode hebben gevonden om Fable 5 te "jailbreaken." De methode bestond uit het vragen aan het model om een codebase te lezen en softwarefouten te vinden — iets wat ontwikkelaars elke dag doen met AI tools. Het model vond "a small number of previously known, minor vulnerabilities." Bekende, kleine kwetsbaarheden.

Anthropic's officiële reactie was vernietigend:

"These vulnerabilities all appear relatively simple, and we have found that other publicly-available models are able to discover them as well without requiring a bypass. [...] This capability is widely available from other models (including OpenAI's GPT-5.5), and is used every day by the defenders who keep systems safe."

Hoeveel van jouw tools draaien op Amerikaanse servers?

Onze scanner detecteert automatisch welke externe diensten je website laadt — van analytics en fonts tot CDN's en tracking pixels. Scan je website en zie direct waar je afhankelijk bent van Amerikaanse technologie.

De ICC rechter die alles verloor: het kan ook jou overkomen

De Anthropic zaak staat niet op zichzelf. Vijf dagen voor dit artikel publiceerde The Guardian het verhaal van Beti Hohler. Ze is Sloveense. Ze woont in Nederland. Ze is rechter bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.

De Trump regering sanctioneerde haar vanwege haar werk bij het ICC. Het resultaat: alle Amerikaanse diensten verdwenen van de ene op de andere dag. Apple App Store: weg. Amazon account: weg. Visa en Mastercard: geblokkeerd. PayPal: opgeheven. Alles wat Amerikaans was in haar digitale leven werd uitgeschakeld.

Ze woont in Nederland. Ze is een Europese burger die internationaal recht handhaaft. Maar omdat de Amerikaanse president het niet eens was met het ICC, verloor ze toegang tot vrijwel al haar digitale diensten.

Het patroon herhaalt zich

Anthropic weigerde autonome wapens. Fable 5 werd uitgeschakeld. Een ICC rechter deed haar werk. Ze verloor al haar Amerikaanse diensten. In 2022 werden Russische bedrijven terecht afgesloten van Microsoft 365 en Google Workspace na de invasie van Oekraïne — maar het bewees wel dat het mechanisme bestaat en werkt.

Het mechanisme is altijd hetzelfde: de Amerikaanse overheid beslist, en Amerikaanse bedrijven voeren uit. Geen Europese rechter. Geen overgangsperiode. Geen beroep. En het raakt iedereen — van een AI bedrijf met honderden miljoenen gebruikers tot een individuele rechter in Den Haag.

De vraag is niet of dit jou kan overkomen. De vraag is hoeveel van je dagelijkse tools Amerikaans zijn. Je e-mail (Microsoft 365?), je hosting (AWS?), je analytics (Google?), je AI tools (ChatGPT?), je betalingen (Stripe?). Elke Amerikaanse dienst die je gebruikt is een dienst die de Amerikaanse overheid kan uitschakelen. Niet theoretisch. Het is al gebeurd. Meerdere keren.

De "kill switch": wat Fable betekent voor elke Europese ondernemer

Fortune noemde het de eerste keer dat Washington een "kill switch" gebruikte — het afsnijden van buitenlandse toegang tot Amerikaanse AI systemen. Maar het is breder dan AI. Het is de kern van het probleem met Europese afhankelijkheid van Amerikaanse technologie.

De cijfers zijn ontnuchterend. Volgens de Europese Commissie is meer dan 80% van de technologie die de EU gebruikt afkomstig van buiten Europa. 70% van de Europese cloud draait op Amerikaanse infrastructuur. En de USA en China controleren samen 90% van de wereldwijde AI rekencapaciteit.

Europa voelt het voor het eerst

Sandra Wachter, professor aan de Universiteit van Oxford, vatte het samen:

"This is something that we have always known, but never really felt. We have never quite felt what it's meant to be on the shorter side of the stick — on the side that actually has to face the kill switch."

Wat je als Europese ondernemer nu kunt doen

Het goede nieuws: je hoeft niet machteloos toe te kijken. Er zijn concrete stappen die je vandaag kunt zetten om je afhankelijkheid van Amerikaanse technologie te verminderen. En voor veel diensten bestaan volwassen Europese alternatieven.

Begin met je website

Je website is het makkelijkste startpunt. Vervang Google Analytics door self-hosted Matomo (data blijft op je eigen server). Host je fonts zelf in plaats van ze via Google's CDN te laden. Verwijder trackingscripts die je niet nodig hebt. Scan je website om te zien welke Amerikaanse diensten je nu laadt — de meeste ondernemers schrikken van het resultaat.

Denk na over je e-mail en hosting

Je zakelijke e-mail bij Microsoft 365 of Google Workspace betekent dat al je communicatie onder de CLOUD Act valt. Europese alternatieven zoals Proton Mail bieden end-to-end encryptie en vallen onder Europese wetgeving. Je hosting op Europese servers houdt je data binnen Europa, buiten bereik van de Amerikaanse overheid.

Wees bewust met AI tools

Elke prompt die je naar ChatGPT, Claude of Copilot stuurt, gaat via Amerikaanse servers onder de CLOUD Act. De Fable zaak bewijst dat de overheid die tools ook kan uitschakelen. Europese alternatieven bestaan: Mistral (Frans, open-source, gesteund door ASML met €1,3 miljard). Wees je bewust van wat je deelt met AI tools en welke AI alternatieven er zijn.

We hebben een complete gids geschreven over het vervangen van Amerikaanse diensten — van e-mail en analytics tot hosting en fonts. Met concrete alternatieven en stapsgewijze instructies. De overstap is minder complex dan je denkt. En de urgentie was nog nooit zo groot.

Wat wij doen: Wiwi bouwt privacy vriendelijke websites op Europese servers. Self-hosted analytics, self-hosted fonts, geen Amerikaanse tussenpartijen. Niet omdat het makkelijker is — maar omdat je data van jou is, niet van een Amerikaans bedrijf dat gedwongen kan worden om het te overhandigen of de stekker eruit te trekken. De Anthropic zaak bewijst dat dit geen paranoia is. Het is risicobeheer.
Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen

Op 12 juni 2026 ontving Anthropic een exportcontrolebevel van de Amerikaanse overheid om alle toegang tot Fable 5 en Mythos 5 uit te schakelen voor buitenlandse gebruikers wereldwijd. Anthropic moest de modellen volledig offline halen om aan het bevel te voldoen. De opgegeven reden was een vermeeld beveiligingsrisico, maar Anthropic toonde aan dat dezelfde mogelijkheid ook beschikbaar is in OpenAI's GPT-5.5, dat niet werd uitgeschakeld. Andere Anthropic modellen (Opus, Sonnet, Haiku) zijn niet geraakt.
Dat is precies de vraag die Anthropic stelt. Het officiële excuus was een "jailbreak" waarmee het model bekende kwetsbaarheden kon vinden. Maar Anthropic bewees dat GPT-5.5 exact hetzelfde kan. Het verschil: OpenAI tekende in februari 2026 een deal met het Pentagon. Anthropic weigerde autonome wapens en massasurveillance. Het patroon suggereert dat de uitschakeling politiek gemotiveerd was, niet technisch.
Ja. De CLOUD Act geeft de Amerikaanse overheid het recht om data op te vragen bij elk Amerikaans bedrijf, ongeacht waar de data is opgeslagen. Exportcontroles en sancties geven ze de macht om diensten volledig uit te schakelen. Dit is al gebeurd: Russische bedrijven verloren in 2022 terecht toegang tot Microsoft 365 en Google Workspace na de illegale invasie van Oekraïne. ICC rechter Beti Hohler in Den Haag verloor al haar Amerikaanse diensten in 2026. Het mechanisme is bewezen en wordt actief ingezet.
Ja. De AVG beschermt je niet tegen de CLOUD Act — dat is een conflict tussen twee rechtssystemen waar het Amerikaanse recht in de praktijk wint. De Europese Commissie erkent dat 80% van de EU technologie van buiten Europa komt. De Nederlandse overheid blokkeerde in 2026 de overname van Solvinity (het bedrijf achter DigiD) door een Amerikaans bedrijf, juist vanwege CLOUD Act risico's. Als de overheid dit risico serieus neemt, moet jij dat ook doen.
Het belangrijkste Europese alternatief is Mistral AI (Frankrijk), dat open-source AI modellen bouwt en gesteund wordt door onder andere ASML met €1,3 miljard. Mistral is kleiner dan OpenAI of Anthropic, maar groeit snel. Voor specifieke taken kun je ook lokale AI modellen draaien die volledig op je eigen hardware werken — dan verlaat je data je eigen netwerk niet. Lees onze gids over AI tools voor concrete alternatieven.
Begin met je website: scan welke Amerikaanse diensten je laadt en vervang ze door Europese alternatieven. Vervang Google Analytics door self-hosted Matomo, host je fonts zelf, kies Europese hosting. Overweeg daarna je e-mail (Proton Mail in plaats van Microsoft 365) en cloud opslag. Lees onze complete gids over het vervangen van Amerikaanse diensten voor een stapsgewijze aanpak.

Klaar om je afhankelijkheid te verminderen?

Wiwi bouwt websites op Europese servers, zonder Amerikaanse tussenpartijen. Self-hosted analytics, self-hosted fonts, privacy vriendelijk en volledig onder Europese wetgeving. Geen kill switch.

Neem contact op